A REFORMA DA LEI 9/1985 DE INTERRUPCIÓN VOLUNTARIA DO EMBARAZO

A regulación sobre a IVE no noso pais remóntase a unha lei de 1985 que modificou o Código Penal e no que se estableceron tres supostos nos que o delito de aborto non se castiga: en caso de embarazo como consecuencia dunha violación, cando exista grave perigo para a vida ou saúde da embarazada ou no caso de que se presuma que o feto nacería con graves taras físicas ou psíquicas. A lei completouse cun Real Decreto 2409/1986, de 21 de Xaneiro sobre Centros Acreditados e Ditames Preceptivos para a práctica legal da IVE. A aprobación do novo Código Penal en 1995 non alterou esta regulación e mantivo o artigo 417 bis do vello Código Penal. Esta lexislación posta en marcha por un goberno socialista foi a mellor que se puido ofrecer nese momento e serviu durante estes anos para dar solucións a un bo número de IVE que, doutro xeito, permanecerían na clandestinidade.

SITUACIÓN ACTUAL

- O tempo transcorrido permitiu detectar disfuncións e problemas na aplicación da lei:
o A inseguridade xurídica na que se atopan as mulleres que deciden interromper un embarazo.
o Os e as profesionais que o levan a cabo nos supostos establecidos legalmente.
o A desigualdade territorial no acceso á prestación sanitaria.
- O actual marco legal é obsoleto e insuficiente.
- Non contempla a evolución da sociedade española.
- A actual lei mantén o IVE como DELITO e non impediu que as mulleres que abortaron legalmente así como os facultativos que as atenderon se viran inmersas en denuncias e procesos xudiciais.

COMO ESTÁ A SITUACIÓN REGULADA NOS PAISES DO NOSO ENTORNO

- Nas diferentes Conferencias Internacionais de Nacións Unidas e nas Resolucións do Consello de Europa se ten proclamado o dereito inalienable das mulleres a decidir libre e responsablemente sobre as cuestións relativas á súa sexualidade, incluída a súa saúde sexual e reprodutiva:
o A Conferencia sobre Poboación e Desenvolvemento de O Cairo se recolleu o aborto entre os dereitos sexuais e reprodutivos.
o A Conferencia Mundial das Mulleres de Beijing (1995), auspiciada pola ONU, estableceu que entre los dereitos humanos das mulleres se atopa o seu dereito a ter control e a decidir libremente sobre a súa sexualidade.
o O Parlamento Europeo en Resolución de 3 de xullo de 2002, recomenda que o aborto sexa legal, seguro e accesible para todas as mulleres.

- En 74 países con poboacións de máis dun millón de persoas e nos que os seus habitantes representan o 65% da poboación mundial, permiten legalmente o aborto sen ningunha restrición, por razóns socioeconómicas ou para protexer a saúde mental da muller.
- A maior parte das lexislacións nacionais dos países da Unión Europea que regulan el aborto optaron por un modelo legal mixto de lei de prazos con indicacións.
- Dinamarca, Finlandia e Suecia regulan o aborto mediante unha lei de saúde pública e despenalizan o aborto para as mulleres que o fan co seu consentimento.
- Gran Bretaña e Holanda teñen leis de prazo ata a semana 24 sen indicacións.
- Alemaña, Austria, Bélxica, Bulgaria, Dinamarca, Finlandia, Francia, Italia, Suecia e Portugal contan con leis que combinan un prazo de decisión da muller de entre 10 e 16 semanas, xunto con indicacións (terapéuticas, euxenésicas, socioeconómicas, etc.).

QUE É O QUE SE PROPÓN POR PARTE DA COMISIÓN DE EXPERTOS

- Enmarcar os abortos nun contexto de dereitos sexuais e reprodutivos.
- Se propón un novo modelo de regulación no que se parta dun recoñecemento do dereito á saúde sexual e reprodutiva das mulleres como única garantía para asegurarlles o exercicio libre da sexualidade.
- Se inclúe ademais a educación, a información e o pleno acceso a métodos de contracepción.
- Se contempla a posibilidade de interromper o embarazo no caso dun embarazo non desexado ou cando concorran as indicacións que se establezan (risco para a vida da muller ou o feto).

O QUE SE DIFERENCIA DO MODELO VIXENTE

- As mulleres que aborten quedan fora do Código Penal
- Si agora mesmo o aborto segue sendo un delito, excepto en tres supostos, o que se propón é un modelo de prazos, que garanta ás mulleres a posibilidade de decidir libremente sobre a interrupción do seu embarazo durante a primeira fase da xestación.
- Por primeira vez se prima o dereito a decidir das mulleres e se despenaliza a interrupción do embarazo nas primeiras semanas de xestación.
- Haberá tres requisitos xerais:
o Consentimento expreso da muller embarazada,
o Práctica da prestación por un médico ou médica ou baixo a súa dirección
o Intervención nun centro público, concertado ou privado acreditado.
- E dous requisitos máis de natureza procedimental:
o Proporcionar á muller toda la información neutral relevante á que ten dereito: axudas públicas a embarazadas; cobertura sanitaria da xestación e parto; dereitos laborais á maternidade etc...
o Establecemento dun período de reflexión (de polo menos tres días) antes da prestación.
- O sistema se complementa con indicacións destinadas a resolver algunhas situacións relevantes e extremas que poidan presentarse unha vez superado ese prazo inicial, polas que se permite interromper o embarazo ata a semana 22 de xestación en dous supostos:
o Si hai grave perigo para a vida ou saúde da embarazada e así conste nun ditame emitido con anterioridade á intervención por un médico especialista distinto do que practique a intervención.
o E cando se detecten graves anomalías no feto e así conste nun ditame emitido con anterioridade á intervención por un médico especialista distinto del que practique la intervención.

- En caso de malformacións fetais incompatibles ca vida, circunstancia debidamente acreditada con anterioridade, a IVE poderá levarse a cabo en calquera momento.
- Co modelo mixto que se propón quedan cubertas legalmente a práctica totalidade das IVE que se practican no noso pais.

MODELO PERFECTAMENTE CONSTITUCIONAL

- A sentencia 53/1985 do Tribunal Constitucional non selou definitivamente o tratamento constitucional da interrupción do embarazo.
- O Tribunal recoñece que corresponde ao lexislador/a ponderar a importancia dos bens implicados que concorren nas situacións de conflito que subxacen a toda interrupción voluntaria do embarazo.
- O modelo que se propón ten en conta o deber do Estado de establecer un sistema legal para a protección efectiva da vida embrionaria e fetal establecendo límites, condicións e obrigas á IVE e xerando as condicións adecuadas para o exercicio dunha maternidade responsable.

PODERÁN ABORTAR AS MULLERES MENORES DE IDADE, DESDE OS 16 ANOS

- Importante sinalar que as mulleres menores de idade no noso país poden abortar actualmente co consentimento dos seus representantes legais.
- Recordar tamén que a Lei de Autonomía do Paciente, modificada polo PP en 2002, establece que o consentimento dun menor é relevante respecto de calquera prestación sanitaria con tal de que comprenda o acto medico ó que se somete.
- Un menor pode ser donante, operarse unha apendicite, someterse a calquera operación de cirurxía plástica, como agrandarse os senos ou operarse o nariz, pode tomar a decisión de ligarse as trompas....Nembargante esa lei exclúe a validez do seu consentimento si o que pretende é abortar.
- O Comité de Expertos recomenda recoñecer a autonomía na decisión a partir dos 16 anos.
- Se entende que a esixencia do consentimento paterno non é coherente ca regulación xeral do consentimento de menores en materia de intervencións clínicas.
- Si a partir de 16 anos hai responsabilidade penal, si se poden casar e ter fillos, deben poder decidir si interrompen un embarazo non desexado.
- A lexislación civil xa permite o matrimonio de menores emancipados a partir de 16 anos e incluso ós catorce con dispensa xudicial.
- Se recoñece xa a plena liberdade sexual dos menores a partir dos 13 anos, idade na que poden consentir relacións.

A GARANTÍA DO ACCESO Á PRESTACIÓN COMO UN DEREITO

- O aborto xa é unha prestación gratuíta incorporada á Carteira de Servizos do Sistema Nacional de Saúde.
- As CCAA teñen liberdade para determinar o modo no que as prestacións sanitarias se fan efectivas.
- O Comité de Expertos propón que a prestación se faga en centros sanitarios públicos ou privados concertados, o que permite ter garantías de que a prestación se levará a efectos en condicións de equidade persoal e territorial.
- A Asemblea Mundial da Saúde aprobou un novo plan ou estratexia de saúde sexual e reprodutiva o 22 de maio de 2004 en Xenebra. Entre os pasos máis importantes que en consonancia cas conclusións desta Asemblea, a nova lei debería ter figuran:
o Fortalecer os servizos de planificación familiar para evitar os embarazos non desexados.
o Capacitar aos prestadores de servizos de saúde no uso de técnicas modernas e equiparalos con medicamentos e suministros adecuados para a atención xinecolóxica e obstétrica.
o Prestar apoio social a mulleres con embarazos non desexados.

OS EXPERTOS PROPOÑEN COMBATIR OS EMBARAZOS NON DESEXADOS

- Impulsar unha estratexia xeral sobre saúde sexual e reprodutiva, que inclúa o dereito a la educación sexual, o dereito á reprodución e o acceso en condicións de equidade a métodos de control da natalidade.
- Garantir o acceso a toda a poboación a prácticas clínicas efectivas para evitar a reprodución cando non se desexe.
- Potenciar a formación para profesionais da saúde desde un enfoque de xénero.