Fármacos inaccesibles

A implantación de medicamentos xenéricos funciona. O aforro é considerable e o sistema vai en aumento para beneficio dos pacientes. Polo menos no mundo desenvolvido. Nos países pobres fracasa. Con estritas patentes que blindan os intereses económicos das farmacéuticas, o acceso por parte da poboación do mundo subdesenvolvido atopa continuas trabas.

O problema agrávase na India. Segundo denuncia Médicos sen Fronteiras (MSF), as negociacións a porta pechada do Acordo de Libre Comercio (ALC) coa Unión Europea, cuxa última roda está "a piques de comezar", poderían deixar os países pobres sen xenéricos.

Así o advertiu a ONG a través dun comunicado no que alertan de que este acordo ameaza con "impoñer estándares máis estritos sobre a protección da propiedade intelectual", blindando os intereses das farmacéuticas e permitíndolles a estas compañías "manter prezos prohibitivos para as medicinas" así como patentes de máis de 20 anos, segundo denuncia a ONG.

A este respecto, Leena Menghaney, coordinadora da campaña de MSF na India para o acceso aos medicamentos básicos, lembra que o país asiático está considerado como "a farmacia do mundo subdesenvolvido", xa que fabrica o 92 por cento dos fármacos para contrarrestar a sida que son consumidos polos países pobres. "É como un refuxio seguro. Se non podes obter as medicinas da India, de onde máis podes?", preguntouse Menghaney.

Na India non entraron as patentes ata o ano 2005

O caso da India é especialmente importante posto que, a diferenza de países como España, que introduciu a Lei de patentes en 1995, non se viu obrigada a acatar as normas da Organización Mundial do Comercio (OMC) ata o ano 2005, polo que, coa súa crecente industria química, foi ata ese momento un 'paraíso' dos xenéricos. Unha vez finalizado o prazo, acolleu o sistema de patentes para cumprir coa normativa de comercio internacional, pero fíxoo introducindo medidas para protexer a saúde pública e limitar o abuso desas patentes. Agora, as negociacións coa UE ameazan con "sacrificar o acceso das persoas con VIH e outras doenzas ao necesario tratamento para sobrevivir".

Sobre todo no que se refire ás novas terapias, tan importantes para unha doenza que non ten cura como é a sida. Actualmente, o goberno da India pode botar man das "flexibilidades" que permite a Declaración de Doha (2001) para "evitar as patentes" cando vexa necesario garantir a saúde pública, explica Fernando Pascual, farmacéutico de MSF, que destaca que no país asiático existe o dereito de "calquera cidadán, grupo, ONG... a opoñerse á patente dun medicamento en base a argumentos técnicos". É algo que non se dá, por exemplo, en Europa, onde se producen casos de fabricantes que, a piques de caducarlles unha patente, "quitan ao mercado outro fármaco practicamente idéntico", gañando unha nova patente "por 20 anos máis", apunta.

Na India, pola contra, pódense denunciar, previo estudo da composición química, aqueles fármacos que non cumpren os requisitos para que se lles conceda o monopolio, e "dirímese nun xuízo". Un dereito que "podería cortarse co acordo de libre comercio", advirte Pascual.

"Protestamos para que non negocien coas nosas vidas"

No entanto, os activistas indios xa se mobilizaron co obxectivo de non ceder ante a presión europea. "Manifestámonos para pedirlle ao Goberno indio que non negocie coas nosas vidas", afirmou Loon Gangte, presidente da Rede de persoas seropositivas de Delhi (Delhi Network of Positive People, DNP+). "O tratamento de por vida para os seropositivos -advertiu- depende do acceso continuado a medicamentos máis novos para tratar a sida". Tras lembrar que moitos destes fármacos xa incrementaron o seu prezo, están patentados e son "totalmente inaccesibles", Gangte opúxose a que se acepten "condicións que comprometerían aínda máis o acceso a medicamentos que son vitais".

En concreto, segundo denuncia MSF, Europa está presionando para que a India adopte medidas para a exclusividade de datos, o que atrasaría o rexistro dos xenéricos, así como para a ampliación da data de caducidade das patentes "alén dos 20 anos". A estes feitos, a ONG suma a confiscación de medicamentos 'sen marca' indios en tránsito a outros países en desenvolvemento de Latinoamérica e África.

Segundo as informacións das que dispoñen, están a piques de comezar en Nova Deli "conversacións informais" entre negociadores indios e europeos, antes de que se celebren as negociacións formais en Bruselas previstas para abril. Polo visto, a UE quere concluír os contactos para acadar o acordo antes do cumio entre A India e a UE programado para o mes de outubro.

O EXPERTO

Fernando Pascual, farmacéutico de MSF

Mércanlles arroz a cambio de 'pasar' do acadado coa Declaración de Doha

Como é que a India, que tanto fixo por protexer os xenéricos, pode ceder ante as presións europeas? O farmacéutico de MSF, Fernando Pascual, ten a resposta: o acordo coa UE é "amplísimo" e abarca outros ámbitos, fóra do farmacéutico, con grande interese para o país asiático. E pon un exemplo: "A UE faille un acordo preferencial para mercarlle arroz ou algodón ou tecnoloxía, por exemplo, pero coa condición de que implementen certas medidas que van impedir o uso das 'flexibilidades' que no seu día incluíron na lei".

Refírese con esas 'flexibilidades' ao acadado coa Declaración de Doha que, tras moitas presións e intereses encontrados de activistas e farmacéuticas, permitiu engadir excepcións á obriga da OMC de implantar patentes. A India foi un dos países que se acolleu a esta opción, incorporando o dereito do Goberno de revocar unha patente, explica Pascual. Pero agora "os países atoparon outra vía para forzar a que se implementen patentes, como é o caso deste acordo de libre comercio. Así, aínda que a India se acolleu ás flexibilidades do dereito internacional, se queren asinar este acordo de comercio preferencial con Europa terán que renunciar a parte desas flexibilidades".

Unha situación especialmente preocupante sendo a India o gran fabricante de xenéricos. Cando a Organización Mundial do Comercio anunciou a obrigatoriedade das patentes, estableceu varios prazos para a aplicación das leis. España, que "consideraba que os medicamentos son bens públicos e polo tanto non contemplaba as patentes", tivo que acollerse á normativa no ano 1995. No entanto, á India déronselle 10 anos máis, polo que tivo "toda a liberdade que quixo (para fabricar) ata 2005, porque ata esa data nin sequera existían as patentes", explica Fernando Pascual, que matiza que o país sasiático "tivo de sempre moito potencial e moita industria química e farmacéutica, e especializouse en fabricar versións xenéricas, o que fai que moitísimos dos medicamentos que se utilizan en África veñan de aló". Por iso, "a alarma e a campaña de acceso a medicamentos de MSF e os activistas" céntranse no feito de que "hai certas condicións que non esixe a lei internacional e que, porén, en virtude deste acordo, chegarían a incluírse nas leis indias recortando a posibilidade de producir medicamentos", engade Fernando Pascual. Unha preocupante situación que se podería repetir, segundo alerta, no caso de que China dea "o salto ao mercado internacional".

No entanto, en 2016 remata o prazo marcado pola OMC para os países pobres, que teñen escasa produción farmacéutica. India é, polo tanto, a clave.
Fuente y autor: LAURA CAMINO/galicia hoxe