Os bosques galegos, os máis ameazados

Oitenta e oito hectáreas de castiñeiros tricentenarios, ameneiros e freixos situadas en pleno corazón do Courel constitúen o Souto de Santa Eufemia, paraxe de singular beleza e rica biodiversidade que acaba de facerse co premio ó Bosque do Ano Ameazado que outorga a ONG Bosques sin Fronteras e o Ministerio de Medio Ambiente, Rural e Mariño. Galicia convértese, por terceiro ano consecutivo, na comunidade co ecosistema forestal en maior perigo, tras o recoñecemento en 2008 ó Bosque Casa Grande da Fervenza do Corgo e ó Pazo de Cascaxide (Silleda) en 2009. Se nestes casos, o motivo da ameaza era a corta ilegal de árbores centenarias, o que degrada o Souto de Santa Eufemia -situada no localidade de Folgoso do Courel- non é outra que a actividade da coñecida louseira da Campa, que dende a súa posta en funcionamento hai vinte anos acabou con 52 hectáreas do bosque, cuxa extensión orixinal ascendía a 140.

Á hora de outorgar o premio desta categoría, o xurado non tivo dúbidas. Ademais da desaparición de parte do ecosistema, a louseira e a súa entulleira destruíron, ocuparon e contaminaron un quilometro do río Loruda e das súas riberias, converténdoo nun xigantesco depósito de millóns de toneladas de entullos. "De todos os que se presentaron, era, con moito, o que estaba máis ameazado", asegura Susana Domínguez Lerena, presidenta da ONG Bosques sin Fronteras. A presenza de importantes indicadores biolóxicos e de exemplares de árbores autóctonas de máis de trescentos anos acabaron de decantar para o Souto de Santa Eufemia unha distinción que ten como obxectivo chamar a atención sobre a degradación que sofren os ecosistemas forestais existentes no Estado.

A de "bosque ameazado" non é a única categoría que contemplan os premios da ONG, mais é a única na que o galardón sempre vai parar a unha paraxe galega. O porqué é moi evidente para Domínguez Lerena: Galicia é das poucas comunidades onde segue existindo unha forte actividade económica no medio forestal que, pese ás súas consecuencias, non é discutida pola poboación. "A sociedade galega está moi vinculada a ese aproveitamento que se fai do monte, xa sexa a través da industria madereira, mineira, eólica...", asegura esta enxeñeira forestal. A situación pode constatarse sobre o terreo, co Courel afectado polas louseiras e as Fragas do Eume e do Pico Vello ameazadas por unha mina de andalucita, a Serra do Xistral salpicada de eólicos e a metade dos montes -coma os anteriores premiados- afectados pola corta de árbores.

Susana Domínguez engade unha segunda circunstancia intrínseca á realidade galega: a dificultade das Administracións para xestionar un monte excesivamente fragamentado e en mans dun número ilimitado de particulares. "A superficie forestal galega é de curta extensión e xestionada maioritariamente por particulares, polo que os Gobernos o teñen moi difícil á hora de actuar", afirma Domínguez quen, lonxe de achegarlle unha escusa á Administración para non actuar a prol da conservación dos montes, apunta unha circunstancia "exclusiva de Galicia e moi difícil de superar por parte de calquera goberno, xa que se precisa dun cambio de mentalidade por parte de toda a sociedade".

Non obstante, dende a ONG Bosques sin Fronteras apréciase un cambio de paso nos últimos anos que dá pé a un divorcio entre a sociedade galega que mantén esa tradición e os que piden afastar as prácticas depredadoras dos ecosistemas forestais. É neste contexto onde Domínguez gaba que as candidaturas galegas sempre partan dos propios propietarios dos bosques, que deciden, así, dar a coñecer a súa realidade e poñelos en valor. Ese foi o caso do bosque do Corgo e de Cascaxide, e tamén o do Courel, xa que a iniciativa partiu dunha parte dos propietarios do souto, representados a través da asociación ecolóxico-cultural SOS Courel. "Galicia é pioneira en reinvidicar a riqueza do seu patrimonio, que segue a ser dos máis ameazados do Estado", apunta a presidenta de Bosque sin Fronteras, quen destaca o esforzo da xente que, "entre fortes presións e con todo en contra", decide denunciar a situación na que se atopa o medio.

As palabras de de Domínguez Lerena definen perfectamente o motivo que levou a SOS Courel a presentar o Souto de Santa Eufemia ós premios da ONG e Ministerio: "Só queremos que se entenda o problema do Courel, con castiñeiros centenarios botándose abaixo como consecuencia dunha actividade económica prexudicial e ilegal", apunta Orlando Álvarez, presidente da asociación courelá. Álvarez refírese, así, a louseira que trae de cabeza a parte dos habitantes do Courel, que conseguiron en 2002 unha orde de peche -confirmada polo Supremo-. A pesar diso, a louseira segue traballando -conta actualmente con 80 empregados, tras o recente despedimento de 40- "sen licenza de apertura e incumprindo a declaración de impacto ambiental, que advertía da necesidade de conservar o río Loruda, actualmente afectado", segundo denuncia Álvarez.

Ante esta situación, dende SOS Courel vólvese cargar contra a política de conservación da natureza -departamento dirixido por Ricardo García-Borregón e dependente da Consellería de Medio Rural-, á que acusan de primar os intereses da industria, nomeadamente madereira, fronte á riqueza ambiental. A demostración produciuse, segundo Orlando Álvarez, na propia entrega de premios de Bosques sin Fronteras, á que García-Borregón acudiu para recoller o premio á "Árbore do Ano", que recaeu no eucalipto coñecido como o "avó de Chavín" que, cos seus 126 anos e 71 metros de altura, é considerado o máis alto de Europa. "A Xunta foi conseguir 2.000 euros para conservar un eucaliptal mentres que soutos autóctonos como o do Courel esmorecen co seu consentimento", denuncia Orlando Álvarez, quen advirte de que o bosque de Chavín contará con pasarelas de madeira para non afectar ás árbores mentres as escavadoras entran sen pudor nun espazo de maior valor.

A EXPERTA
Domínguez: "O Courel é o máis impresionante que vin nunca"

"O Courel é un dos espazos naturais máis impresionantes que vin nunca". Así de expresiva se mostra Susana Domínguez Lerena, enxeñeira ambiental e presidenta da ONG Bosques sin Fronteras, quen destaca a existencia dun alto número de indicadores biolóxicos en escasos metros que fai obrigada a súa conservación, ademais da presenza de castiñeiros centenarios moi difíciles de atopar. A pesar de non coñecer en persoa o souto, Domínguez destaca a unanimidade do xurado á hora de concederlle o galardón: "Practicamente todos os membros o coñecían e sinalárono como un bosque digno de conservar".
Fuente y autor: R. FERNÁNDEZ /Galicia hoxe